Logo yaptırmak marka kimliği kurmak değil: dosya, rehber ve tescil üç ayrı iştir

Kısa cevap: logo bir dosyadır, marka kimliği o dosyanın nerede ve nasıl kullanılacağını söyleyen kural setidir, tescil ise o işareti başkasının kullanmasını engelleyen hukuki haktır. Üçü ayrı iş, ayrı teslim ve ayrı faturadır. "Logo yaptırdık" cümlesi çoğu zaman üçünden yalnız birincisini kapsar ve eksik kalan ikisi, ilk aylarda değil, ilk tartışmada fark edilir.

Üç şey, üç teslim

Logo, teslim edildiğinde elinizde birkaç dosya vardır: büyütülünce bozulmayan vektör hali, renkli ve tek renk sürümleri, açık ve koyu zemin için varyantlar. Bu kadar. Logo size neyi nereye koyacağınızı söylemez.

Marka kimliği bunu söyleyen şeydir: renk paleti ve kodları, yazı tipleri, logonun en küçük boyutu ve etrafındaki boşluk, fotoğraf dili, sosyal medyada ve baskıda nasıl göründüğü. Hepsi tek bir rehberde durur; o rehber bir kez oturduktan sonra üretilen her görsel aynı kurala uyar. Rehber yoksa her tasarımcı logoyu kendi bildiği gibi kullanır ve altı ay sonra birbirine benzemeyen bir arşiviniz olur.

Tescil ise tasarımla ilgili değildir. Sınai Mülkiyet Kanunu'na göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir; başvuru Türk Patent ve Marka Kurumu'na yapılır. Tescilsiz kullanımdan sınırlı haklar doğar; koruma tescille gelir.

Logo dosyası gerçekten sizin mi?

Çoğu işletmenin hiç sormadığı soru budur. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre bir eserin sahibi onu meydana getirendir, yani tasarımcı. Eser sahibi mali haklarını devredebilir, ama kanunun 52. maddesi açıktır: mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Faturayı ödemiş olmak bu yazıyı yerine koymaz. Tasarımı bir ajansın çalışanı yaptıysa hakları kullanma yetkisi işin mahiyeti gereği ajanstadır; ajansın size devri yine yazılı olmalıdır. Sözleşmede hangi hakların devredildiği tek tek yazılı değilse, çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletme gibi, yıllar sonra logoyu yeniden çizdirmek ya da tescil ettirmek istediğinizde karşınıza çıkacak ilk engel budur.

Tescil ne verir, ne vermez

Kanunun tarifiyle marka, bir işletmenin mal ve hizmetlerini başkalarınınkinden ayırt eden ve sicilde gösterilebilen her tür işaret olabilir: sözcük, şekil, renk, harf, hatta ses. Tescil, marka sahibine aynı ya da karıştırılacak kadar benzer işaretin kendi mal ve hizmet sınıflarında kullanılmasını önleme hakkı verir. Üç sınır vardır.

Sınıf sınırı. Başvuru belirli mal ve hizmet sınıfları için yapılır; her başvuruyla tek marka tescil edilir. İnşaatta tescilli bir ad, gıdada size hak vermez.
Ayırt edicilik sınırı. Cins, çeşit, kalite ya da coğrafi kaynak belirten işaretler tescil edilmez. Yalnız şehir adı ve iş kolundan oluşan bir ad ayırt edici sayılmaz; koruma, varsa logonun şekil unsuruyla sınırlı kalır.
Süre sınırı. Koruma başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir; yenileme süresi dolmadan önceki altı ay içinde istenir, kaçırılırsa ek ücretle altı ay daha mümkündür. Yenilenmeyen marka düşer. Başvuru yayımlandıktan sonra iki ay itiraz süresi vardır; benzer bir markanın sahibi o pencerede itiraz edebilir.

Tescil tasarımın güzelliğini korumaz; sizin olduğunu korur. Logo yapılıp kullanılmaya başlandıktan sonra benzer bir tescilli marka çıkarsa yeniden tasarım değil, yeniden isim gerekebilir. Sıra bu yüzden önemlidir: önce ad ve işaret araştırması, sonra tasarım, sonra başvuru.

Neyi çözmez, ne zaman dert etmemeli

Rehber kullanılmazsa kâğıttır; kimliği yaşatan şey rehberin varlığı değil, her üretimde ona bakılmasıdır. Tescil de satış getirmez, yalnız adın başkasına gitmesini engeller. Tek şubeli, adı mahallesiyle sınırlı bir işletme için tescil acil bir gider değildir; dert edilecek an, adın şehir dışına çıkmaya, bayilik ya da ortaklık konuşulmaya başladığı andır. Rehber için de ölçü aynı: her şeyi tek kişi üretiyorsa tek sayfalık kural yeter; üçüncü kişi görsel üretmeye başladığında rehber yoksa arşiv dağılır. Tescil bizim kapsamımızda değildir; marka vekiliyle ya da doğrudan Kurum'la yürütülür.

Teklifte sorulacak dört şey

Hangi dosyalar teslim ediliyor? Vektör, renkli ve tek renk, açık ve koyu zemin; yalnız bir görsel dosyası logo teslimi değildir.
Kimlik rehberi var mı, neyi kapsıyor? Renk, yazı tipi, kullanım kuralları; "logo kullanım kılavuzu" ile marka rehberi aynı şey değildir.
Mali haklar yazılı olarak devrediliyor mu? Sözleşmede hangi hakların devredildiği ayrı ayrı yazılı mı.
Tescil kim tarafından, hangi sınıflarda yapılacak ve ad araştırması yapıldı mı? Tasarımdan önce cevaplanması gereken tek soru budur.

Bunu neden yazıyoruz

Kreatif tarafta logo tasarımını ve marka kimliğini birlikte yapıyoruz ve kreatif prodüksiyon sayfamızda aynı cümleyi kuruyoruz: marka kimliği bir kere kurulur, sonra her görsel aynı rehbere uyar. Brief yazımızdaki revizyon turlarının bir kısmı rehbersizlikten çıkar; video teslimi yazımızdaki kullanım hakkı sorusu logoda da aynıdır. Logo yaptırmadan önce bu dört soruyu sorun; ilk ikisine cevap alamıyorsanız logo alıyorsunuz, marka değil.