Alan adının süresi doldu: ne olur, kaç gününüz var, ilk ne kaybolur?

Kısa cevap: süresi dolan alan adı o gün kaybolmaz — ama site ve e-posta o gün durur. Sonrası üç adımdır: kesinti, kurtarma penceresi, serbest kalma. Bu adımların süresi uzantıya göre değişir; .com ile .com.tr için iki ayrı saat işler. "Kaç günüm var" sorusunun bu yüzden tek cevabı yok ve aşağıda ikisi ayrı ayrı yazılı.

Neden kimse fark etmedi

Süresi dolan alan adlarının çoğu uyarısız dolmaz. Genel uzantılarda ICANN'in süresi dolan kayıt politikası kayıt kuruluşuna en az iki uyarı zorunluluğu koyar — biri bitime yaklaşık bir ay, biri yaklaşık bir hafta kala — ve süre dolduktan sonraki beş gün içinde bir uyarı daha. Uyarı, e-posta gibi alıcının bir şey yapmasını gerektirmeyen bir kanaldan gitmek zorundadır. .tr uzantılarında TRABİS kayıt kuruluşunun bitime en az üç ay kala e-postayla bilgilendirmesini ister.

Yani "uyarı gelmedi" cümlesi neredeyse her zaman "uyarı başka birine gitti" demektir: siteyi yaptıran eski çalışanın kutusuna, iki ajans önceki ajansa, kapanmış bir Hotmail adresine. Site sahipliği yazısında sorduğumuz "kayıt e-postası size mi ait" sorusunun bedeli tam burada ödenir; ajans devri yazısında alan adı kaleminin yanına "yenileme uyarıları o adrese gider" diye yazmamızın sebebi de bu.

İlk kaybolan site değil, e-posta

Alan adı kesildiğinde yalnız site kararmaz; adrese bağlı her şey durur — barındırma sayfamızın kendi cümlesiyle "site de posta da kararır". Site tarafı görünürdür: ICANN kuralına göre kayıt kuruluşu ziyaretçiyi bir sayfaya yönlendiriyorsa o sayfa alan adının süresinin dolduğunu açıkça yazmak zorundadır. Müşteriniz bunu görür ve arar.

Posta tarafı sessizdir. Size yazan herkes hata alır, siz almazsınız — çünkü hatanın geleceği kutu da çalışmıyor. Kesinti boyunca gelen e-posta beklemez, gelmemiş olur. Kurumsal e-posta yazısında anlattığımız "adresin sahibi siz değilsiniz" riskinin en somut hali budur: alan adı giderse on yıllık adres de gider.

Adresiniz .com, .net ya da .org ise

Kurallar ICANN'in politikasından gelir ve en az bilinen maddesi şudur: kayıt kuruluşu, süresi dolan kaydı dolduktan sonra istediği zaman silebilir. Silinmeden önce yenileme hakkınız vardır ve kuruluş yenilemeye izin vermek zorundadır; ama silmeden ne kadar bekleyeceği kuruluşa bağlıdır — politikada "şu kadar gün" yoktur.

Bekleme süresinin sonu belli bir işaretle gelir: kurtarılabilir dönemin en az son sekiz gününde site ve posta kesik tutulur; o kesinti çoğu zaman "süresi doldu" sayfası olarak görünür. Kesinti süresince hâlâ yenileyebilirsiniz; yenilediğinizde kuruluş adresi eski hâline döndürmek zorundadır.

Silindikten sonra ikinci pencere açılır: otuz günlük kurtarma dönemi. Bu dönemde adres çözümlenmez, transfer edilemez, ama sizin talebinizle geri alınabilir — normal yenilemeden farklı bir ücretle olabilir; kuruluş yenileme, süre sonrası yenileme ve geri alma ücretlerini kayıt anında ilan etmek zorundadır. Otuz gün de geçerse ad serbest kalır ve isteyen alır.

Özet: silinene kadar süre kuruluşa bağlı, silindikten sonra otuz gün. "Kırk beş gününüz var" gibi cümleler politikada yazmaz; hangi kuruluştaysanız onun kuralı geçer.

Adresiniz .com.tr ya da .tr ise

Kural TRABİS'in yayımladığı hâliyle İnternet Alan Adları Yönetmeliği'nden gelir ve yeniden tahsis sayfasında yazılıdır: tahsis süresi dolana kadar yenilenmeyen alan adının kullanımı iki ay süreyle durdurulur. Bu iki ayda sahibi başvurursa tahsis yenilenir. Başvuru gelmezse ad yeniden tahsise açılır — ve açılan adlar için bir ay süreyle başvuru alınmaz.

İki kuralı toplamayın. İki ayın sonunda yenileme hakkınız biter; sonraki bir ay sizin için bekleme değil, herkes için kapalı dönemdir. Kapı açıldığında ad artık yenilenen değil, yeniden tahsis edilen bir addır; sizin de herkes gibi başvurmanız gerekir. TRABİS bu adları başvuruya açılacakları tarihle birlikte listeliyor; kendi adınızı o listede görmek, yenileme hakkının bitmiş olduğu anlamına gelir. Yenilediğinizde yeni tahsis süresi en fazla beş yıl olabilir.

Bugün dolduysa ne yapmalı

Sıra önemli; panik yerine dört adım:

Kayıt kuruluşunu bulun. Alan adı kimde, hangi hesapta? Kayıt bilgisi sorgusu bunu söyler; .tr için TRABİS'in kendi sorgusu var.
Kayıt e-postasına erişin. Yenileme ve şifre sıfırlama oraya gider. Adres ayrılan bir çalışanınsa önce onu geri alın; ajansınsa ajanstan isteyin — bu bir rica değil, sizin adınıza kayıtlı bir varlık.
Yenileyin; silinmişse kurtarın. .com'da kurtarma dönemindeyseniz geri alma ücretini ödeyip talep açın. .com.tr'de iki ay dolmadıysa yenileme başvurusu yeter.
Döndüğünü doğrulayın. Site açılıyor mu, posta geliyor mu? Sonra kesinti süresince size yazmış olabilecek müşterilere haber verin; o postalar gelmedi.

Bir daha olmasın diye

Uzun bir liste gerekmiyor; site sahipliği yazısındaki beş madde zaten var. Buradan eklenecek tek şey: kayıt e-postası sizin kutunuz olsun ve ikinci bir iletişim adresi eklensin, yenileme çok yıllık yapılsın, ve "bunu kim yeniliyor" sorusunun yazılı bir cevabı olsun. Ajans, muhasebe ya da siz — ama biri.

Ne zaman dert etmemelisiniz

Süre dün doldu ve site kapandı diye adres kimseye geçmedi; iki rejimde de ilk hak sahibindir, yapılacak şey yenilemektir. "Alan adımız çalındı" korkusunun çoğu çalınma değil, dolmadır.

Yıllar önce açılmış, e-postası hiç kurulmamış, sitesi de kalmamış bir proje adını bırakmak karar olabilir. Ama adrese tek bir kutu bile bağlıysa bırakılmaz — bırakılan şey ad değil, o adrese gelen her şeydir.

Bunu neden yazıyoruz

Barındırdığımız sitelerde alan adı, barındırma ve sertifika üç ayrı takvimde biter; üçünü de ayrı izliyor, süresi yaklaşan her biri için önceden haber veriyoruz. Bir müşterinin sitesi, kimsenin fark etmediği bir yenileme unutulduğu için kararmasın diye. Bu düzenin kapsamı barındırma ve altyapı sayfasında yazılı.