Kendi e-ticaret sitesi mi, pazaryeri mi? Soru hangisi değil, hangi sırayla

Kısa cevap: ikisi aynı işin iki farklı sözleşmesidir. Pazaryeri size hazır müşteri trafiği ve hazır kurallar verir; karşılığında komisyon alır ve müşteriyi kendi adına yazar. Kendi siteniz müşteriyi, veriyi ve kuralı size verir; karşılığında trafiği, ödemeyi, kargoyu ve yasal yükümlülüklerin tamamını sizin omzunuza koyar. Çoğu işletme için doğru soru "hangisi" değil, "hangi sırayla ve hangisinde ne satılır" sorusudur.

Hukuken ikisinde de aynı kişisiniz

Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 2022 değişikliğiyle tanımı netleştirdi: pazaryerinde ya da kendine ait ortamda sipariş alan herkes elektronik ticaret hizmet sağlayıcıdır. Yani pazaryerinde satmak sizi tüketiciye karşı satıcı olmaktan çıkarmaz; alıcıya karşı ön bilgilendirme, cayma ve teslim yükümlülükleri iki yolda da sizindir. Fark şurada: pazaryerinde platform bu yükümlülüklerin bir kısmından sizinle birlikte müteselsilen sorumludur, kendi sitenizde tek sorumlu sizsiniz.

Kendi sitede omzunuza binen liste

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin asıl metni ile 2022 ve 2025 değişiklikleri birlikte okununca kendi sitenin kuralları şöyle çıkıyor:

Ön bilgilendirme. Satış öncesi tüketiciye unvanınız, MERSİS ya da vergi numaranız, açık adresiniz, vergiler dahil toplam fiyat, teslim süresi, cayma şartları ve iade için öngördüğünüz taşıyıcı gösterilir. Uyuşmazlık yolu bilgisi 2026 başında yürürlüğe giren değişiklikle güncellendi.
Cayma. Tüketici malı teslim aldıktan sonra on dört gün içinde gerekçesiz cayabilir; malı on dört gün içinde geri gönderir, siz bedeli iade taşıyıcısına teslimden itibaren on dört gün içinde iade edersiniz. Belirttiğiniz taşıyıcıyla gelen iadenin masrafı tüketiciden istenemez; taşıyıcı belirtmediyseniz de istenemez.
İstisnalar. Kişiye özel üretilen, çabuk bozulan, hijyen gereği açıldığında iade edilemeyen ürünler ve ambalajı açılmış dijital içerik cayma kapsamı dışındadır. 2022'de eklenen telefon, tablet ve bilgisayar istisnası 2026 başında kaldırıldı; bu ürünler yeniden iade edilebilir.
Teslim. Kişiye özel ürün dışında teslim süresi otuz günü geçemez. Malın stokta olmaması imkânsızlık sayılmaz; yani "stokta yoktu" cevabı sizi yükümlülükten kurtarmaz.
Kayıt. Kendi sitesinden satan işletme faaliyete başlamadan önce ETBİS'e kayıt olur; alan adı, MERSİS ya da vergi numarası girilir. Tebliğin kayıt maddesi kendi sitesinde satanı ve pazaryerini sayar; yurt içi pazaryerinde satan işletme bu listede yoktur.

Bu listenin hiçbiri pahalı değildir; hepsi birden, kimse size söylemeden sizin üstünüzdedir. Pazaryerinde aynı maddelerin çoğunu platform sizin adınıza kurar: cayma formunu, iade sistemini, bedel tahsil ettiyse iadeyi.

Pazaryerinde sizin lehinize yazılanlar

Pazaryerinin bedeli yalnız komisyon değildir; müşteri ilişkisi ve kural platformdadır. Ama 2022'den beri kanun bazı şeyleri sizin lehinize sabitliyor. Satış bedeli, bedelin platforma girmesi ve siparişin alıcıya ulaşmasından itibaren en geç beş iş günü içinde eksiksiz ödenir. Kampanyalı satışa zorlanmanız ve fiyatınızın tek taraflı değiştirilmesi haksız ticari uygulama sayılır. Sizinle ilişkinin koşulları yazılı bir aracılık sözleşmesiyle belirlenir ve bu sözleşmede aleyhinize geriye dönük ya da tek taraflı değişiklik yapılamaz. Pazaryeri kendi markasını taşıyan malları o pazaryerinde satamaz; satışlarının çoğunu internet dışında yapan markalar bunun dışındadır. ETBİS'e kayıtlı alan adınızın ana unsuru olan tescilli markanızla izniniz olmadan arama motoru reklamı da veremez. Bunlar sizin değil kanunun koyduğu sınırlardır; sözleşmenizde yoksa bile geçerlidir.

Hangi sırayla

Pazaryeri ürünün satıp satmadığını en ucuz sınayan yerdir: site yok, ödeme altyapısı yok, trafik hazır. Kendi site ise aynı müşterinin ikinci kez gelmesini sağlayan yerdir: adresi, listesi ve kuralı sizin olur. Bu yüzden sıra genelde şudur: önce pazaryerinde sat ve neyin tuttuğunu gör, sonra tutan ürünle kendi siteni aç, iki kanalı birlikte yürüt. Kendi siteye geçerken en pahalı kalem sitenin kendisi değil, etrafıdır: ödeme altyapısı, kargo entegrasyonu ve muhasebe ya da stok programıyla konuşma. Hazır program yazımızdaki kural burada da geçerli: entegrasyon ayrı bir iştir ve teklifte ayrı satır olarak görünür.

Neyi çözmez, ne zaman dert etmemeli

Kendi site trafik getirmez; arama ve reklam ayrı emektir ve ilk aylarda pazaryerinden gelen satışı yakalamaz. Pazaryerinden topladığınız müşteriye kendi sitenizi duyurmak da sandığınız kadar serbest değildir; onay olmadan kampanya mesajı gidemez, İYS yazımızda anlattığımız kural pazaryeri müşterisi için de geçerlidir. Dert etmemeniz gereken yer: tek ürünle başlayan, ayda birkaç sipariş alan işletme için pazaryerinde kalmak eksiklik değil doğru ölçektir. Dert edilecek an, aynı müşterinin size ikinci kez gelmeye başladığı ve her seferinde komisyon ödediğiniz andır.

Karar verirken dört soru

Müşteri kimin? Pazaryerinde müşteri platformun kaydıdır; kendi sitede sizin. İkinci satışı kim yapıyor?
Kural kimin? Komisyon, kampanya ve listeleme kuralını kim koyuyor, değiştiğinde ne oluyor?
Yükümlülük kimde? Yukarıdaki listenin hangi maddesini platform üstleniyor, hangisi sizde kalıyor?
Maliyet nerede? Komisyon tek rakamdır; kendi sitenin maliyeti site, ödeme, kargo, reklam ve yasal düzen olarak beş kalemdir. Teklif yazımızdaki kapsam sorusu burada beş kere sorulur.

Bunu neden yazıyoruz

E-ticaret sitesini ürün, stok, ödeme ve kargo bütünü olarak kuruyoruz; muhasebe ya da stok programıyla konuşması gerekiyorsa bunu ayrı iş olarak yazıyoruz ve bu web ve yazılım sayfamızda duruyor. Bu yazıyı kendi site satmak için yazmadık; pazaryerinde kalması gereken işletmeye kendi site kurmak, ikinci satışı olmayan bir dükkâna kira ödettirmektir. Doğru sıra işletmeden işletmeye değişir; değişmeyen, yukarıdaki listenin kimin üstünde olduğunu bilmeden karar vermemektir.