Müşterilerinize WhatsApp'tan ya da SMS'le kampanya atabilir misiniz? Önce onay, sonra İYS

Kısa cevap: evet, ama yalnız önceden onay vermiş ve onayı İYS'de kayıtlı olan müşterilere; tanınırlık amacıyla gönderilen bayram kutlaması da buna dahildir. Sipariş hazır, randevunuz yarın, faturanız kesildi mesajı onay istemez; o mesajın içine "bu hafta yüzde yirmi indirim" girdiği an ister. Kural WhatsApp'a özel değil, telefonunuzdan müşterinin telefonuna giden her ticari iletiye aynıdır.

İndirim duyurusu yazısında işletmenin kendi gönderisinin de reklam sayıldığını yazdık. Aynı kampanyayı müşterinin telefonuna göndermek ayrı bir kanunun ve ayrı bir sistemin konusudur; bu yazı o ikisini işletme diliyle anlatıyor.

Neyin ticari ileti sayıldığı

Kanun ticari elektronik iletiyi "telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj hizmeti gibi vasıtalar kullanılarak elektronik ortamda gerçekleştirilen ve ticari amaçlarla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli" iletiler diye tanımlar (madde 2). WhatsApp'ın adı geçmez; Bakanlığın kendi sayfası da SMS, e-posta ve telefon aramasını sayar. Bizim okumamız: liste "gibi" ile açık bırakılmıştır, görüntü içerikli ileti tanımın içindedir ve Yönetmelik şikâyet usulünde "diğer elektronik iletişim araçları"nı da sayar (madde 14/2-ç). Soru "WhatsApp kapsamda mı" değil, "bu mesaj ticari mi" sorusudur.

Ticari olanın sınırı geniştir. Yönetmelik, mal ve hizmeti tanıtan, pazarlayan, işletmeyi tanıtan ya da "kutlama ve temenni gibi içeriklerle tanınırlığını artırmak" amacıyla gönderilen iletiler için önceden onay ister (madde 5). Bayram mesajı da bu listede.

Onay istemeyen üç hâl

Satın alınan şeyle ilgili bildirim. Müşteri iletişim bilgisini kendisiyle iletişime geçilsin diye verdiyse, aldığı mal ya da hizmete ilişkin değişiklik, kullanım ve bakım mesajları için ayrı onay gerekmez (madde 6/1).
İşlem bildirimi. Devam eden abonelik, tahsilat, borç hatırlatma, satın alma ve teslimat bildirimleri onay istemez; ama bu mesajlarda "herhangi bir mal veya hizmet özendirilemez veya tanıtımı yapılamaz" (madde 6/2). Teslimat mesajının altına kampanya eklemek, mesajı ticari yapar.
Alıcı tacir ya da esnafsa. Toptancının bakkala, catering firmasının fabrikaya gönderdiği ileti için önceden onay zorunlu değildir; ama adres İYS'ye kaydedilir, ret kullanılmış mı diye bakılır ve ret varsa gönderilmez (madde 6/3 ve 6/6).

Geçerli onay neye benzer

Onay yazılı, elektronik ya da İYS üzerinden alınabilir; içinde olumlu irade beyanı, ad soyad ve iletişim adresi bulunur (madde 7/1). Dört kural:

Onay istemek için ileti gönderemezsiniz. "Kampanyalarımızdan haberdar olmak ister misiniz?" diye atılan mesajın kendisi onaysız ticari iletidir (madde 7/4).
Kutu önceden işaretli olamaz (madde 7/8) ve onay, hizmetin ön şartı yapılamaz (madde 7/9). "İzin vermeyene indirim yok" kurulamaz.
Sözleşmenin içine gömülemez. Üyelik ya da satış sözleşmesinde alınıyorsa sonunda, imzadan önce, "ticari elektronik ileti" başlığı altında, ret imkânıyla ve en az on iki puntoyla yazılır (madde 7/5).
İYS'ye kaydedilmeyen onay geçersizdir. Kendi aldığınız onayı üç iş günü içinde İYS'ye işlersiniz; işlenmemiş onay yok sayılır ve ispat yükü sizdedir (madde 7/10, 7/11, 7/12).

Elektronik ortamda alınan onayın alındığı bilgisi, ret imkânıyla birlikte, yirmi dört saat içinde müşteriye iletilir (madde 7/3); onay, müşteri reddedene kadar geçerlidir (madde 5/1).

İYS nedir, neden şart

İleti Yönetim Sistemi, onayların kaydedildiği, ret hakkının kullanıldığı ve şikâyetlerin yönetildiği merkezi sistemdir (madde 4); Bakanlığın açıklamasına göre kurulması için Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği yetkilendirildi. Ticari ileti göndermek isteyen herkes İYS'ye kaydolur; İYS'de onayı bulunmayan alıcıya ileti gönderilemez (madde 5/2 ve 5/3). Toplu mesaj gönderen aracı firmalar bu sistemin süzgecidir: kayıtsız işletmenin gönderimini başlatmaz, onayı olmayana göndermez (madde 11). Kendi telefonunuzdan tek tek attığınız mesajlarda süzgeç yoktur; kural aynıdır.

İletinin içinde ne olmalı

Tacirse ticaret unvanı ve MERSİS numarası, esnafsa ad soyad ile T.C. ya da vergi kimlik numarası (madde 8/2 ve 8/3); ulaşılabilir bir iletişim bilgisi ve niteliği anlaşılmıyorsa başta "kampanya" ibaresi (madde 8/5 ve 8/6); her iletide, iletinin geldiği kanaldan, kolay ve ücretsiz bir ret yolu (madde 9/3 ve 9/4).

Ret ve sonrası

Müşteri gerekçe göstermeden reddedebilir; ret, o kanalın onayını düşürür (madde 9/1). Talep ulaştıktan sonra üç iş günü içinde gönderim durur ve ret İYS'ye bildirilir (madde 9/6 ve 10). Müşteri reddi doğrudan İYS üzerinden de yapabilir; sizin haberiniz olmadan düşen onaylar olur, gönderimden önce bakmak gerekir. Şikâyet e-Devlet, İYS ya da Bakanlık sitesi üzerinden, iletinin gönderildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılır (madde 14); kayıtlar üç yıl saklanır (madde 13); Kanun aykırılık için idari para cezası öngörür (Kanun madde 12), tutarlar her yıl yeniden değerlendiği için burada yazmıyoruz.

Müşteri listesi nereden geliyor

Kasada fatura için, kuryeye teslimat için ya da randevu için alınan numara, kampanya için alınmış sayılmaz. Yönetmelik, verinin başka amaçla kullanılması için önceden onay ister (madde 12/2); kişisel veri tarafında da aynı sonuç çıkar. Fotoğraf yazısında anlattığımız iki tuzak burada da geçerlidir: tek kutuyla her şeye izin alınamaz, izin hizmetin şartı yapılamaz. Bakanlığın genel bilgiler sayfası onaysız ileti için Kişisel Verileri Koruma Kurumuna da başvurulabileceğini söyler; aynı mesaj iki ayrı kapıdan şikâyet edilebilir.

Ne zaman dert etmemeli

Randevu hatırlatması, sipariş hazır, kargo yolda, fatura kesildi: bildirimdir, onay istemez; içine kampanya girmedikçe.
Müşteri size yazdı, siz cevap verdiniz: sorusuna cevap vermek bildirimdir; cevabın içine başka bir ürün ya da kampanya girdiği an ileti ticari olur, yazışma bitince aynı numaraya kampanya atmak da onay ister.

Göndermeden önce beş kontrol

İYS'ye kayıtlı mısınız ve bu numaranın onayı İYS'de görünüyor mu?
Onay nasıl alındı: önceden işaretli kutu, sözleşme içine gömülü satır ya da "ister misiniz" mesajı varsa geçersizdir.
Mesajda unvan ya da ad, iletişim bilgisi ve ret yolu var mı?
Mesaj bildirim mi kampanya mı; bildirimse içinde tanıtım cümlesi kaldı mı?
Son gönderimden bu yana İYS'de düşen onay var mı?

Bunu neden yazıyoruz

Market ve restoran işinde kampanya takvimi broşürle aynı gün değişir ve ilk akla gelen şey o kampanyayı müşteri listesine mesajla göndermektir. Cevap tektir: liste onaysızsa gönderilmez, onay İYS'de değilse onay değildir. Bu yazı hukuki görüş değildir; kanun, yönetmelik ve Bakanlık sayfaları yukarıda bağlantılı. Kampanya takvimini hesapta nasıl yürüttüğümüzü market sayfamızda anlattık.